Fesat akıl aslında ne?
Fesatlık, ne düşündüğünden çok ne kadar hızlı düşündüğünle ilgili. Biri bayat bir baget için “ne kadar uzun ve sert” diyor ve “baget” kelimesinden önceki o anlık boşlukta hayal gücün çoktan kendi kararını vermiş oluyor. Fesat insanlar bir şey uydurmaz: cümlenin içinde baştan beri saklı duran ikinci okumayı fark ederler.
Bu ikinci okumanın edebiyatta bir adı bile var. Divan şiirindeki tevriye sanatında bir kelimenin yakın ve uzak iki anlamı vardır, şair de çoğu zaman uzak olanı kasteder. Bugünkü imalı espri de aynı mekanizmayla çalışır: bir anlam tamamen masum, öbürü biraz yaramaz ve yaramaz kısmı dinleyen kendisi tamamlar.
“Fesat” kelimesi nereden geliyor?
Kelime Arapça kökenli ve sözlükteki anlamı epey ciddi: bozukluk, karışıklık, ara bozuculuk. Eskiden fesat çıkaran kişi, insanların arasını bozan biriydi. Gündelik dilde ise kelime zamanla yumuşadı: bugün birine gülerek “ne fesatsın” dediğimizde, masum bir söze ikinci bir anlam yüklediğini kastediyoruz. “Anlayan anladı” ya da “fesat olan anlar” gibi sözler de buradan geliyor.
Testteki karakterlerin arkasındaki fikir de tanıdık: bir omuzda melek, öbür omuzda şeytan. Çizgi filmlerden bildiğimiz bu sahnede ikisi kulağımıza bir şeyler fısıldar. Çoğumuz da tam ortada bir yerde dururuz, halemiz biraz yamuk, boynuzlarımız biraz görünür.
İmalı espri neden güldürür?
Çift anlam bir sihirbazlık numarası gibi işler. Cümle masum başlar, son anda ikinci anlam ortaya çıkar ve kahkaha bu dönüşten doğar. Karagöz ile Hacivat’ın atışmalarındaki kahkahaların çoğu da Karagöz’ün Hacivat’ın sözlerini yanlış anlamasından doğar. Bu yüzden “Bu yıl bahçede öyle kocaman bir… kabak yetişti ki” cümlesi doğrudan söylenen herhangi bir kelimeden daha komiktir: bütün işi dinleyenin hayal gücü yapar.
Zamanlama ve dinleyen her şeyi belirler. Aynı espri arkadaşları yakınlaştırırken toplantıdaki iş arkadaşlarını yerin dibine sokabilir. İyi bir ima kelimelere ve durumlara güler, kötüsü insanlara. Sonuçlardaki her karakterin, işin nerede kolayca çizgiyi aştığını anlatan kendi bölümü var.
Fesatlık oranı nasıl hesaplanıyor?
30 sorunun her biri beş ölçekten birine ait, her ölçeğe altı soru düşüyor. En masum yanıt 0, en yaramaz yanıt 3 puan değerinde. Fesatlık oranın, mümkün olan 90 puandan kaçını topladığının yüzdesi ve Saf Melek’ten Fesat Şeytan’a yedi karakterden birini belirliyor.
Ölçekler de aynı şekilde, her biri 18 puan üzerinden hesaplanıyor ve oranının neyden oluştuğunu gösteriyor. %60 alan iki kişi birbirine hiç benzemeyebilir. Biri durmadan espri yapar ama bir iltifatta kızarır. Öbürü hayatında tek bir açık fıkra anlatmamıştır, ama öyle flört eder ki bütün oda dönüp bakar.
Arkadaşlarla oynamak
Bu test kalabalıkta daha eğlenceli. Başlamadan önce herkes kimin hangi karakter çıkacağını tahmin etsin. Sonra herkes testi kendi telefonunda çözsün ve sonuçları aynı anda açın. Hemen her grupta en az bir Durgun Su çıkar ve onu bulmak gecenin en güzel kısmıdır.
Sadece oranları değil, gerisini de karşılaştırın: kimin en acı yanı mizah, kiminki flört, kim çift anlam konusunda melek kaldı. İyi bir ortamın tek kuralına da uyun: birlikte gülün, kimseye sonucu yüzünden takılmayın. Bir grubun şeytanlara olduğu kadar meleklere de ihtiyacı var.