Κακοποιητική σχέση:
ποιος πιέζει ποιον και πώς
Σαράντα ερωτήσεις για τον τελευταίο χρόνο: έλεγχος, απαγορεύσεις, ειρωνείες, τιμωρία με σιωπή, απειλές, χειραγώγηση, χρήματα και σωματική βία. Κάθε συμπεριφορά ρωτιέται για τον σύντροφό σου και για σένα, και το διάγραμμα δείχνει ποιος πιέζει και πώς.

Τι παίρνεις
Η αναφορά ανοίγει αμέσως μετά το τεστ και μπορείς να την αποθηκεύσεις στο προφίλ σου
- Ένα διάγραμμα-καθρέφτης της πίεσηςΕπτά μορφές, η καθεμία με δύο ράβδους: αριστερά όσα κάνει ο σύντροφός σου, δεξιά όσα κάνεις εσύ. Κάθε ράβδος έχει ποσοστό, οπότε φαίνεται με μια ματιά ποιος πιέζει και πώς.
- Δύο δείκτες και ένα επίπεδοΗ πίεση προς εσένα και η δική σου πίεση, η καθεμία από 0 έως 100. Το επίπεδο λαμβάνει υπόψη και μεμονωμένες επικίνδυνες απαντήσεις, ώστε μια απειλή να μη χαθεί μέσα σε έναν μέσο όρο.
- Ένα από πέντε προφίλΙσότιμη σχέση, τριβές, υπό πίεση, πίεση από την πλευρά σου ή αμοιβαίο σπιράλ. Χωρίς ταμπέλες, μόνο μια τίμια περιγραφή της συμπεριφοράς.
- Κάθε μορφή και οι πιο χαρακτηριστικές απαντήσεις σουΤι σημαίνει κάθε μορφή στο δικό σου επίπεδο, μαζί με έως τρεις από τις πιο χαρακτηριστικές απαντήσεις σου από κάθε πλευρά: τι δείχνουν και ένα μικρό βήμα για να δοκιμάσεις.
- Πώς φαίνεται στην καθημερινότηταΣπίτι, φίλοι, χρήματα, καβγάδες και κινητό: πού είναι ήρεμα και πού η πίεση έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται.
- Ένα πλάνο για μια εβδομάδα και πού να ζητήσεις βοήθειαΕπτά βήματα προσαρμοσμένα στο προφίλ σου. Αν στις απαντήσεις σου υπάρχει βία ή απειλές, πρώτη ανοίγει η ενότητα για την ασφάλεια.
Πέντε προφίλ, από την ισότιμη σχέση ως το σπιράλ
Το προφίλ σου εξαρτάται από το από ποια πλευρά έρχεται η πίεση και πόσο ισχυρή είναι. Στην ισότιμη σχέση και στις τριβές δεν υπάρχει μοτίβο πίεσης. «Υπό πίεση» σημαίνει ότι πιέζει ο σύντροφός σου, «Πίεση από την πλευρά σου» σημαίνει το αντίθετο, και στο αμοιβαίο σπιράλ πιέζετε και οι δύο. Οι λέξεις θύτης και θύμα δεν εμφανίζονται ποτέ στο αποτέλεσμα: μια συμπεριφορά μπορεί να ονομαστεί και να αλλάξει, ενώ μια ταμπέλα δεν εξηγεί τίποτα.
Ισότιμη σχέση
Καμία πίεση από καμία πλευρά: μαλώνετε, αλλά δεν διαλύετε ο ένας τον άλλον.
Τριβές
Υπάρχουν απότομα λόγια και πληγωμένα συναισθήματα, αλλά όχι μοτίβο πίεσης.
Υπό πίεση
Η πίεση έρχεται κυρίως από τον σύντροφό σου: έλεγχος, υποτίμηση, φόβος ή ενοχές συνθέτουν μοτίβο.
Πίεση από την πλευρά σου
Η πίεση έρχεται κυρίως από σένα: έλεγχος, ψυχρότητα, απειλές ή ενοχές επαναλαμβάνονται.
Αμοιβαίο σπιράλ
Η πίεση κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις σχεδόν εξίσου: σκληρότητα, ψυχρότητα και απειλές έγιναν ο τρόπος που διαφωνείτε.
Επτά μορφές πίεσης στο ζευγάρι
- Έλεγχος και απομόνωση
- Χωρίς πίεση
- εμπιστοσύνη: ο καθένας έχει τους ανθρώπους του και το κινητό του
- Πίεση
- έλεγχοι, απαγορεύσεις και αναφορά για το πού και με ποιον
- Ταπείνωση και ειρωνεία
- Χωρίς πίεση
- διαφωνίες για πράξεις, όχι για τον άνθρωπο
- Πίεση
- προσβολές, κοροϊδία μπροστά σε άλλους, «και τι έγινε;»
- Τιμωρία με ψυχρότητα και σιωπή
- Χωρίς πίεση
- μια παύση μετά τον καβγά, μετά κουβέντα
- Πίεση
- σιωπή για μέρες μέχρι να ζητήσει κάποιος συγγνώμη
- Εκφοβισμός και απειλές
- Χωρίς πίεση
- θυμός υπάρχει, φόβος όχι
- Πίεση
- φωνές που τρομάζουν, σπασμένα πράγματα, απειλές
- Μετάθεση ευθυνών και χειραγώγηση
- Χωρίς πίεση
- ο καθένας αναλαμβάνει όσα είπε
- Πίεση
- «αυτό δεν έγινε ποτέ» και «εσύ με κάνεις έτσι»
- Έλεγχος των χρημάτων
- Χωρίς πίεση
- ο καθένας έχει δικά του χρήματα
- Πίεση
- απόδειξη για κάθε αγορά, εμπόδια στη δουλειά
- Σωματική βία και εξαναγκασμός
- Χωρίς πίεση
- το σώμα του άλλου είναι απαραβίαστο
- Πίεση
- σπρωξίματα, χτυπήματα, πίεση για σεξ
- Πώς διαβάζεις τα ποσοστά
Κάθε απάντηση μετράει από 0 (ποτέ) έως 4 (συνέχεια). Μια μορφή είναι ο μέσος όρος των ερωτήσεών της ως ποσοστό από 0 έως 100: έως 25 σημαίνει ποτέ ή μία-δύο φορές τον χρόνο, έως 50 μερικές φορές, πάνω από αυτό συχνά. Ο δείκτης κάθε πλευράς είναι ο μέσος όρος των επτά μορφών. Δεν είναι σύγκριση με άλλους ανθρώπους: το τεστ δεν έχει νόρμες.
Πώς λειτουργεί το τεστ
- 140 ερωτήσεις για τον τελευταίο χρόνο στη σχέση σουΣκέψου τη σημερινή σου σχέση ή την τελευταία, αν τώρα δεν έχεις σχέση. Κάθε ερώτηση έχει πέντε απαντήσεις, από το ποτέ ως το συνέχεια, μαζί με ένα τίμιο «μία-δύο φορές». Όλο το τεστ παίρνει περίπου 7 λεπτά.
- 2Κάθε συμπεριφορά, δύο φορέςΠρώτα για τον σύντροφό σου και λίγες ερωτήσεις μετά το ίδιο για σένα. Έτσι δουλεύουν τα ερευνητικά ερωτηματολόγια για τις συγκρούσεις στο ζευγάρι, και μόνο έτσι φαίνεται από ποια πλευρά έρχεται η πίεση.
- 3Όπως ήταν, όχι όπως θα ήθελεςΕίναι πιο εύκολο να απαντάς για τον σύντροφό σου παρά για τον εαυτό σου. Η ανάλυση όμως βοηθά μόνο αν υπάρχει ειλικρίνεια και από τις δύο πλευρές. Εδώ δεν υπάρχουν καλές ή κακές απαντήσεις.
- 4Διάγραμμα και ανάλυση αμέσωςΜετά την τελευταία απάντηση βλέπεις το διάγραμμα-καθρέφτη, τους δύο δείκτες, το προφίλ σου, ανάλυση και των επτά μορφών, καθημερινές καταστάσεις και ένα πλάνο για μια εβδομάδα. Αν στις απαντήσεις σου υπάρχει βία ή απειλές, πρώτη έρχεται η ενότητα για την ασφάλεια.
Επιλογές απάντησης
- 1Ποτέ
- 2Μία-δύο φορές
- 3Μερικές φορές
- 4Συχνά
- 5Συνέχεια
Η μέθοδος και τα όριά της
Από πού προέρχεται το τεστ και πώς βαθμολογείται το αποτέλεσμα
- Τι μετρά
- Το μοντέλο είναι πρωτότυπο. Η συντακτική ομάδα του Prisamor όρισε επτά μορφές πίεσης στο ζευγάρι και έγραψε για την καθεμία ερωτήσεις σε δύο κατευθύνσεις: τι κάνει ο σύντροφός σου και τι κάνεις εσύ. Αυτή είναι συνηθισμένη πρακτική στα ερευνητικά ερωτηματολόγια για τις συγκρούσεις στο ζευγάρι: οι Revised Conflict Tactics Scales, CTS2 (Straus και συνεργάτες, 1996), και η εκδοχή της Multidimensional Measure of Emotional Abuse, MMEA, που χρησιμοποιείται στην πράξη ρωτούν για την ίδια συμπεριφορά και από τις δύο πλευρές και για το πόσο συχνά συνέβη. Τέσσερις από τις μορφές είναι κοντά στους παράγοντες της MMEA (Murphy και Hoover, 1999): περιοριστική απορρόφηση, υποτίμηση, εχθρική απόσυρση, κυριαρχία και εκφοβισμός. Ο έλεγχος των χρημάτων στηρίζεται στη Scale of Economic Abuse (Adams και συνεργάτες, 2008), και οι κανόνες του επιπέδου στην ιδέα του καταναγκαστικού ελέγχου (Stark, 2007): την κακοποίηση τη συγκρατεί ένα μοτίβο, όχι μόνο η βία. Ο κανόνας του προφίλ ακολουθεί την τυπολογία του Michael Johnson (2008), που ξεχωρίζει τη βία μέσα σε διαρκή έλεγχο από τους καβγάδες που ξεφεύγουν και για τους δύο και από την αντίσταση εκείνου που αμύνεται.
- Πώς βαθμολογείται
- Κάθε απάντηση μετράει από 0 έως 4. Μια μορφή είναι ο μέσος όρος των ερωτήσεών της ως ποσοστό από 0 έως 100, και ο δείκτης κάθε πλευράς είναι ο μέσος όρος των επτά μορφών. Το επίπεδο μιας πλευράς βγαίνει από το πιο ανησυχητικό από τέσσερα σήματα: τον δείκτη (έως 12 καμία ένδειξη, έως 30 προειδοποιητικά σημάδια, έως 55 μοιάζει με κακοποίηση, πάνω από αυτό σοβαρή πίεση), την υψηλότερη μορφή εκτός από τη σωματική βία (από 42 προειδοποιητικά σημάδια, από 67 κακοποίηση), τις ερωτήσεις για τη βία (το «μία-δύο φορές» μετράει ήδη ως προειδοποιητικό σημάδι, το «μερικές φορές» ως κακοποίηση) και κάθε μεμονωμένη απάντηση (το «συχνά» είναι προειδοποιητικό σημάδι, το «συνέχεια» κακοποίηση). Το προφίλ συνδυάζει τα επίπεδα των δύο πλευρών. Αν πιέζουν και οι δύο, αλλά η μία πλευρά είναι ισχυρότερη κατά 20 μονάδες ή περισσότερο, το προφίλ πηγαίνει σε αυτή: όποιος απαντά απότομα κάτω από βαριά πίεση δεν καταλήγει στο αμοιβαίο σπιράλ.
- Αξιοπιστία
- 40 πρωτότυπες ερωτήσεις: 20 για τον σύντροφό σου και 20 για σένα, σε ζεύγη-καθρέφτες
- Έξι μορφές με τρεις ερωτήσεις από κάθε πλευρά, η σωματική βία με δύο
- Πέντε επιλογές συχνότητας για τον τελευταίο χρόνο, από «ποτέ» ως «συνέχεια»
- Το επίπεδο ζυγίζει μεμονωμένες επικίνδυνες απαντήσεις, όχι μόνο τον μέσο όρο
- Το τεστ δεν έχει ακόμη νόρμες ούτε δεδομένα αξιοπιστίας
- Περιορισμοί
- Η μέθοδος είναι πρωτότυπη: τις επτά μορφές, τις 40 ερωτήσεις και τους κανόνες βαθμολόγησης τα έγραψε η συντακτική ομάδα του Prisamor με σημεία αναφοράς ερευνητικά ερωτηματολόγια, χωρίς να αναπαράγει κανένα. Δεν υπάρχουν νόρμες ούτε δεδομένα αξιοπιστίας, οπότε τα ποσοστά περιγράφουν τις απαντήσεις σου και όχι τη θέση σου σε σχέση με άλλους. Είναι η ματιά ενός ανθρώπου: ακόμη και στις έρευνες οι σύντροφοι περιγράφουν τα ίδια γεγονότα διαφορετικά. Το τεστ δεν κάνει διάγνωση, δεν αποφασίζει ποιος φταίει και δεν εκτιμά τον κίνδυνο όπως οι ειδικοί.
- Πηγές
- Murphy, C. M., & Hoover, S. A. (1999). Measuring emotional abuse in dating relationships as a multifactorial construct. Violence and Victims, 14(1), 39-53. DOI 10.1891/0886-6708.14.1.39
- Straus, M. A., Hamby, S. L., Boney-McCoy, S., & Sugarman, D. B. (1996). The Revised Conflict Tactics Scales (CTS2): Development and preliminary psychometric data. Journal of Family Issues, 17(3), 283-316. DOI 10.1177/019251396017003001
- Adams, A. E., Sullivan, C. M., Bybee, D., & Greeson, M. R. (2008). Development of the Scale of Economic Abuse. Violence Against Women, 14(5), 563-588. DOI 10.1177/1077801208315529
- Stark, E. (2007). Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life. New York: Oxford University Press. DOI 10.1093/oso/9780195154276.001.0001
- Johnson, M. P. (2008). A Typology of Domestic Violence: Intimate Terrorism, Violent Resistance, and Situational Couple Violence. Boston: Northeastern University Press. ISBN 978-1-55553-693-0
- Johnson, M. P., & Leone, J. M. (2005). The differential effects of intimate terrorism and situational couple violence: Findings from the National Violence Against Women Survey. Journal of Family Issues, 26(3), 322-349. DOI 10.1177/0192513X04270345
- Tolman, R. M. (1989). The development of a measure of psychological maltreatment of women by their male partners. Violence and Victims, 4(3), 159-177. DOI 10.1891/0886-6708.4.3.159
- Walker, L. E. (1979). The Battered Woman. New York: Harper & Row.
- Sweet, P. L. (2019). The sociology of gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851-875. DOI 10.1177/0003122419874843
Σε ποιον ταιριάζει
- Όποιον ρωτά «θύτης ή θύμα;» και θέλει να δει και τις δύο πλευρές
- Όσους υποψιάζονται ότι οι καβγάδες τους έχουν πάψει εδώ και καιρό να είναι απλώς καβγάδες
- Όποιον ανησυχεί ότι η πίεση έρχεται από τον ίδιο και θέλει έναν τίμιο έλεγχο
- Ζευγάρια όπου και οι δύο νιώθουν ασφάλεια: χωριστά και μετά σύγκριση των διαγραμμάτων
- Φίλους και συγγενείς που προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει σε έναν άνθρωπο που αγαπούν
Πρακτική αξία
- Διάγραμμα-καθρέφτης με επτά μορφές και δύο δείκτες από 0 έως 100
- Ένα από πέντε προφίλ: τι συμβαίνει, πού να στηριχτείς, εγγύτητα, καθημερινότητα, φίλοι
- Ανάλυση κάθε μορφής ανά επίπεδο και από τις δύο πλευρές, και οι πιο χαρακτηριστικές απαντήσεις σου με ένα μικρό βήμα
- Πώς ξεχωρίζει ο καβγάς από την κακοποίηση, σημάδια πίεσης και ο κύκλος της κακοποίησης χωρίς μύθους
- Ένα πλάνο για μια εβδομάδα και ενότητα για την ασφάλεια, αν στις απαντήσεις υπάρχει βία ή απειλές
Κακοποίηση στη σχέση: πώς ξεχωρίζει από έναν καβγά
Τοξική σχέση, κακοποίηση ή απλώς καβγάδες: πού είναι η διαφορά
Κακοποίηση είναι ένα μοτίβο στο οποίο ο ένας στο ζευγάρι αποκτά εξουσία πάνω στον άλλον: αποφασίζει για εκείνον, τον τρομάζει, τον υποτιμά, τον τιμωρεί με ψυχρότητα, περιορίζει τα χρήματα και τις παρέες του. Ο καβγάς λειτουργεί αλλιώς: δύο άνθρωποι διαφωνούν για ένα θέμα, μπορούν και οι δύο να αντιμιλήσουν, και κανείς δεν φοβάται τον άλλον. Η κακοποίηση δεν ξεκινά από την ένταση της φωνής ή από μία σκληρή λέξη. Ξεκινά από μια ανισορροπία που επαναλαμβάνεται. Γι’ αυτό το τεστ δεν ρωτά «έχει συμβεί ποτέ;» αλλά πόσο συχνά συνέβη τον τελευταίο χρόνο.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σχεδόν μία στις τέσσερις γυναίκες που έχουν βρεθεί σε σχέση έχει υποστεί τουλάχιστον μία φορά σωματική ή σεξουαλική βία από σύντροφο. Η ψυχολογική κακοποίηση δεν περιλαμβάνεται σε αυτές τις εκτιμήσεις: ο Οργανισμός δεν δίνει αριθμό γι’ αυτήν. Η πίεση στη σχέση συμβαίνει σε ανθρώπους κάθε φύλου και σε κάθε είδους ζευγάρι, γι’ αυτό το τεστ λέει απλώς «σύντροφος».
Οι 7 μορφές πίεσης, από τον έλεγχο ως τη σωματική βία
Οι ερευνητές της συναισθηματικής κακοποίησης περιγράφουν διάφορες μορφές της και μελετούν χωριστά την οικονομική κακοποίηση και τον καταναγκαστικό έλεγχο, που μπορούν να υπάρχουν και χωρίς σωματική βία. Το τεστ τις συγκεντρώνει σε επτά μορφές, και η καθεμία έχει τη δική της γραμμή στο διάγραμμα.
- Έλεγχος και απομόνωση: έλεγχος του κινητού, απαγορεύσεις να βλέπεις κοντινούς ανθρώπους, αναφορά για το πού είσαι και με ποιον.
- Ταπείνωση και ειρωνεία: προσβολές, πληγωτικά παρατσούκλια, κοροϊδία μπροστά σε άλλους, «και τι έγινε;» για ένα καλό νέο.
- Τιμωρία με ψυχρότητα και σιωπή: σιωπή για μέρες, στέρηση ζεστασιάς και εγγύτητας, επιδεικτική αδιαφορία.
- Εκφοβισμός και απειλές: φωνές που τρομάζουν, πεταμένα ή σπασμένα πράγματα, απειλές ότι θα φύγει, θα βλάψει κάποιον ή θα πάρει τα παιδιά.
- Μετάθεση ευθυνών και χειραγώγηση: «αυτό δεν έγινε ποτέ», «εσύ με κάνεις έτσι», αφηγήσεις που σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τη μνήμη σου.
- Έλεγχος των χρημάτων: απόδειξη για κάθε αγορά, εμπόδια στη δουλειά ή στις σπουδές, χρήματα και κάρτες στα χέρια ενός μόνο ανθρώπου.
- Σωματική βία και εξαναγκασμός: σπρωξίματα, αρπάγματα, χτυπήματα, σεξ υπό πίεση.
Γιατί το τεστ ρωτά και για τους δύο
Τα ερευνητικά ερωτηματολόγια για τις συγκρούσεις στο ζευγάρι ρωτούν συνήθως για την ίδια συμπεριφορά δύο φορές: τι κάνει ο σύντροφός σου και τι κάνεις εσύ. Έτσι είναι φτιαγμένες οι Revised Conflict Tactics Scales (CTS2) και η εκδοχή της MMEA που χρησιμοποιείται στην πράξη. Εμείς ακολουθούμε την ίδια προσέγγιση με δικές μας ερωτήσεις. Αυτή είναι η πραγματική απάντηση στο «θύτης ή θύμα;»: από τη μία πλευρά η πίεση σχεδόν δεν φαίνεται. Όσοι δέχονται πίεση συχνά κατηγορούν τον εαυτό τους, ενώ όσοι την ασκούν συχνά βλέπουν τον εαυτό τους ως τον αδικημένο. Οι ερωτήσεις-καθρέφτες είναι μοιρασμένες σε όλο το τεστ, ώστε μια απάντηση για τον σύντροφό σου να μην επηρεάζει την απάντηση για σένα.
Πώς διαβάζεις το διάγραμμα: η πίεση προς εσένα και η δική σου
Τα ονόματα των επτά μορφών είναι στη μέση. Οι ράβδοι αριστερά δείχνουν «σύντροφος → εσύ», οι ράβδοι δεξιά «εσύ → σύντροφος». Ο αριθμός σε κάθε ράβδο δείχνει πόσο συχνά συμβαίνει η μορφή, από 0 έως 100: έως 25 σημαίνει ποτέ ή μία-δύο φορές τον χρόνο, έως 50 μερικές φορές, πάνω από αυτό συχνά. Ο δείκτης κάθε πλευράς είναι ο μέσος όρος των επτά μορφών, και το επίπεδο λαμβάνει υπόψη και μεμονωμένες επικίνδυνες απαντήσεις, ώστε ένα σπρώξιμο ή μια απειλή με «συνέχεια» να μη χάνεται μέσα σε έναν μέσο όρο.
Διάβασε το συνολικό σχήμα, όχι μόνο τους αριθμούς. Μεγάλη αριστερή πλευρά δίπλα σε μικρή δεξιά σημαίνει πίεση προς εσένα, και η καθρεφτική εικόνα σημαίνει πίεση από σένα. Αν είναι μεγάλες και οι δύο, είναι σπιράλ, και τότε το βασικό ερώτημα είναι αν ο ένας από εσάς φοβάται τον άλλον.
Θύτης, θύμα ή και οι δύο: τα 5 προφίλ του αποτελέσματος
- Ισότιμη σχέση: καμία πίεση από καμία πλευρά, και οι διαφωνίες λύνονται με κουβέντα.
- Τριβές: οι καβγάδες μπορεί να είναι έντονοι, αλλά δεν υπάρχει μοτίβο πίεσης.
- Υπό πίεση: η πίεση έρχεται κυρίως από τον σύντροφό σου, και έλεγχος, υποτίμηση, φόβος ή ενοχές συνθέτουν μοτίβο.
- Πίεση από την πλευρά σου: η ίδια εικόνα, αλλά η πίεση έρχεται από σένα.
- Αμοιβαίο σπιράλ: πιέζετε και οι δύο σχεδόν εξίσου, και η σκληρότητα έγινε ο τρόπος που διαφωνείτε.
Οι λέξεις θύτης και θύμα δεν εμφανίζονται ποτέ στο αποτέλεσμα. Μια ταμπέλα δεν εξηγεί τίποτα, ενώ μια συμπεριφορά μπορεί να ονομαστεί, να γίνει αντιληπτή και να αλλάξει.
Η αντίδραση στην κακοποίηση δεν είναι κακοποίηση: η αντιδραστική κακοποίηση
Όσοι ζουν για καιρό υπό πίεση ξεσπούν κι αυτοί: φωνάζουν πίσω, ελέγχουν το κινητό εκείνου που ελέγχει το δικό τους, κλείνονται στη σιωπή. Τα δημοφιλή άρθρα το λένε αντιδραστική κακοποίηση. Ο κοινωνιολόγος Μάικλ Τζόνσον ξεχωρίζει τη βία μέσα σε διαρκή έλεγχο, τους καβγάδες που ξεφεύγουν και για τους δύο και την αντίσταση εκείνου που αμύνεται. Το τεστ το λαμβάνει υπόψη: αν πιέζουν και οι δύο, αλλά η μία πλευρά είναι ισχυρότερη κατά 20 μονάδες ή περισσότερο, το προφίλ πηγαίνει σε αυτή και όχι στο αμοιβαίο σπιράλ.
Αυτό δεν κάνει την απότομη αντίδραση ασφαλή, ειδικά όταν περιέχει βία. Όμως το ερώτημα «ποιος φοβάται ποιον;» λέει συνήθως για ένα ζευγάρι περισσότερα από κάθε βαθμολογία.
Γκασλάιτινγκ και έλεγχος των χρημάτων: οι μορφές που δεν φαίνονται εύκολα
Το γκασλάιτινγκ είναι πίεση που οδηγεί τον άνθρωπο να μην εμπιστεύεται τη μνήμη και την αντίληψή του: «αυτό δεν έγινε ποτέ», «τα φαντάζεσαι», «πάντα τα μπερδεύεις». Η κοινωνιολόγος Πέιτζ Σουίτ το περιγράφει ως έκφραση εξουσίας μέσα στη σχέση και όχι ως απλή διαφορά στο πώς θυμούνται οι άνθρωποι. Αν φεύγεις από τις κουβέντες με τον σύντροφό σου αμφιβάλλοντας όλο και περισσότερο για τον εαυτό σου, κοίτα το πιο προσεκτικά.
Η οικονομική βία συχνά μοιάζει με φροντίδα ή με καλή διαχείριση του σπιτιού: λογαριασμός για κάθε αγορά, «δεν χρειάζεται να δουλεύεις», ένας κοινός λογαριασμός που τον ελέγχει μόνο ο ένας. Η Έιντριεν Άνταμς και οι συνεργάτες της δημιούργησαν ξεχωριστή κλίμακα για την οικονομική κακοποίηση, επειδή δεν υπήρχε ως τότε. Χωρίς δικά σου χρήματα κάθε απόφαση γίνεται πιο δύσκολη, και η απόφαση να φύγεις.
Ο κύκλος της κακοποίησης και γιατί δεν τον ακολουθεί κάθε σχέση
Το 1979 η ψυχολόγος Λενόρ Γουόκερ περιέγραψε τρεις φάσεις που επαναλαμβάνονται συχνά στις βίαιες σχέσεις: η ένταση μαζεύεται, έρχεται ένα ξέσπασμα και μετά η συμφιλίωση με συγγνώμες και υποσχέσεις. Αργότερα οι δημοφιλείς εκδοχές πρόσθεσαν μια τέταρτη φάση, την ηρεμία.
Σήμερα ο κύκλος δέχεται κριτική: πολλά ζευγάρια δεν περνούν ποτέ φάση συμφιλίωσης, και η ένταση μπορεί να μένει ψηλά για εβδομάδες. Αν δεν αναγνωρίζεις αυτόν τον κύκλο, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πίεση. Το τεστ κοιτάζει πόσο συχνά συμβαίνει κάθε μορφή, όχι τον κύκλο.
Τι κάνεις αν πιέζει ο σύντροφός σου και τι αν η πίεση έρχεται από σένα
Αν δέχεσαι πίεση, ξεκίνα από τη στήριξη έξω από τη σχέση: πες το σε κάποιον που εμπιστεύεσαι, μάθε πού μπορείς να απευθυνθείς στη χώρα σου, σκέψου πού θα πήγαινες αν φοβηθείς. Αν στη σχέση υπάρχει βία ή απειλές, μια ειλικρινής κουβέντα με τον σύντροφό σου μπορεί να είναι επικίνδυνη, και οι ειδικοί γενικά δεν συστήνουν θεραπεία ζεύγους όσο η βία συνεχίζεται. Αν τέτοια σημάδια υπάρχουν στις απαντήσεις σου, η ανάλυση ξεκινά από την ενότητα για την ασφάλεια.
Αν η πίεση έρχεται από σένα, το πρώτο βήμα είναι να ονομάσεις τη συμπεριφορά σου χωρίς δικαιολογίες και να κόψεις τη μορφή πίεσης που χρησιμοποιείς περισσότερο. Ο έλεγχος δεν ηρεμεί το άγχος. Απλώς το πνίγει για λίγο. Η αλλαγή είναι πραγματική όταν ο άνθρωπος αναλαμβάνει την ευθύνη και δουλεύει με έναν ειδικό στον θυμό και στην κακοποιητική συμπεριφορά. Το «δεν θα ξαναγίνει» δεν αρκεί.
Σε τι βασίζεται το τεστ και τι δεν μπορεί να πει
Το μοντέλο είναι πρωτότυπο. Σημεία αναφοράς: η Multidimensional Measure of Emotional Abuse, MMEA (Murphy και Hoover, 1999), οι Revised Conflict Tactics Scales, CTS2 (Straus και συνεργάτες, 1996), η Scale of Economic Abuse (Adams και συνεργάτες, 2008), ο καταναγκαστικός έλεγχος (Stark, 2007) και η τυπολογία της βίας στο ζευγάρι (Johnson, 2008). Οι διατυπώσεις και οι κανόνες βαθμολόγησης είναι δικοί μας και δεν υπάρχουν νόρμες, γι’ αυτό το τεστ δεν χαρακτηρίζεται επιστημονικό.
Το τεστ δεν κάνει διάγνωση, δεν αποφασίζει ποιος φταίει και δεν εκτιμά τον κίνδυνο όπως οι ειδικοί. Δείχνει ποιες συμπεριφορές υπάρχουν στη σχέση σου και από ποια πλευρά. Αν φοβάσαι, επικοινώνησε με μια γραμμή βοήθειας, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα φαίνεται ήρεμο.
Συχνές ερωτήσεις για την κακοποίηση στη σχέση
Μήπως είμαι εγώ το τοξικό άτομο στη σχέση;
Κοίτα αν υπάρχει μοτίβο, όχι ένα μεμονωμένο ξέσπασμα. Κακοποίηση σημαίνει ότι περνάει τακτικά το δικό σου μέσα από έλεγχο, φόβο, υποτίμηση, ψυχρότητα ή ενοχές, και ο σύντροφός σου προσαρμόζεται σε σένα και φοβάται την αντίδρασή σου. Το τεστ κάνει είκοσι ερωτήσεις για τη δική σου συμπεριφορά και δείχνει τον δείκτη της δικής σου πίεσης και τη μορφή που ξεχωρίζει. Αν εσύ ζυγίζεις κάθε λέξη και ξεσπάς από απόγνωση επειδή δέχεσαι πίεση, αυτό είναι πιο κοντά στην αυτοάμυνα παρά στην κακοποίηση, και η ανάλυση το λέει καθαρά. Το τεστ δεν αποτελεί διάγνωση.
Πώς καταλαβαίνω ότι είμαι σε τοξική σχέση;
Τα βασικά σημάδια: προβλέπεις από πριν τις αντιδράσεις του συντρόφου σου, ζητάς συγγνώμη για να τελειώσει μια τιμωρία με σιωπή, βλέπεις όλο και λιγότερο φίλους και συγγενείς, δίνεις λογαριασμό για χρήματα και σχέδια και αμφιβάλλεις για τη μνήμη σου. Μπορεί να μην υπάρχουν καθόλου μελανιές: ο έλεγχος, η ταπείνωση και οι απειλές κάνουν ζημιά και χωρίς σωματική βία. Το τεστ μετράει πόσο συχνά συνέβησαν αυτά τον τελευταίο χρόνο και δίνει επιπλέον βάρος σε μεμονωμένες επικίνδυνες απαντήσεις, όπως μια απειλή ή ένα σπρώξιμο.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν καβγά και την ψυχολογική βία;
Σε έναν καβγά δύο άνθρωποι διαφωνούν για ένα θέμα, μπορούν να αντιμιλήσουν και οι δύο, και κανείς δεν περπατάει μετά στις μύτες των ποδιών. Στην κακοποίηση η διαφωνία γίνεται γρήγορα ζήτημα του ποιος κάνει κουμάντο: ο ένας αποφασίζει, τρομάζει ή τιμωρεί και ο άλλος μαθαίνει να σωπαίνει. Η ένταση της φωνής δεν έχει σημασία. Σημασία έχει μια ανισορροπία που επαναλαμβάνεται. Γι’ αυτό το τεστ έχει ξεχωριστό προφίλ, τις «Τριβές»: οι έντονοι καβγάδες χωρίς μοτίβο πίεσης δεν μετράνε ως κακοποίηση.
Κακοποιώ ή αντιδρώ στην κακοποίηση;
Τα δημοφιλή άρθρα λένε «αντιδραστική κακοποίηση» την απότομη απάντηση σε μακροχρόνια πίεση: φωνές πίσω, μια προσβολή, μια προσπάθεια να ξεφύγει κανείς. Ο κοινωνιολόγος Μάικλ Τζόνσον ξεχωρίζει αυτή την αντίσταση από τη βία που κρατά τον έναν σύντροφο σε θέση ελέγχου. Το τεστ λαμβάνει υπόψη τη διαφορά: αν η πίεση προς εσένα είναι καθαρά ισχυρότερη από τη δική σου, το προφίλ σου είναι «Υπό πίεση» και όχι «Αμοιβαίο σπιράλ». Αξίζει πάντως να προσέξεις τις απότομες αντιδράσεις, ειδικά όταν περιέχουν βία.
Μπορεί η κακοποίηση να είναι αμοιβαία;
Κάποιες φορές πιέζουν και οι δύο: έλεγχοι, πληγώματα, ψυχρότητα, εκφοβισμός. Το τεστ το λέει αμοιβαίο σπιράλ. Όμως παρόμοιοι αριθμοί δεν σημαίνουν πάντα ισόπαλη μάχη, γι’ αυτό η ανάλυση κάνει μια βασική ερώτηση: φοβάται ο ένας από εσάς τον άλλον; Αν τον φόβο τον νιώθεις εσύ, το «Υπό πίεση» είναι πιο κοντά στην αλήθεια. Αν στη σχέση υπάρχει σωματική βία, πρώτα έρχεται η ασφάλεια και μετά η δουλειά πάνω στη σχέση.
Μπορούμε να κάνουμε το τεστ και οι δύο;
Δεν μπορείς να το κάνεις για λογαριασμό του συντρόφου σου: οι μισές ερωτήσεις αφορούν τη συμπεριφορά του ίδιου του ανθρώπου, και μόνο αυτός μπορεί να απαντήσει τίμια. Να το κάνετε χωριστά και να συγκρίνετε τα διαγράμματα είναι εντάξει, αν δεν νιώθεις φόβο δίπλα στον σύντροφό σου. Αν στη σχέση υπάρχουν απειλές ή βία, δεν είναι ασφαλές να προτείνεις το τεστ και να συγκρίνετε αποτελέσματα. Δείξε καλύτερα το διάγραμμά σου σε κάποιον που εμπιστεύεσαι.
Αλλάζει ένας κακοποιητικός σύντροφος;
Ναι, αν παραδεχτεί το πρόβλημα, αναλάβει την ευθύνη χωρίς «αλλά» και δουλέψει με έναν ειδικό στον θυμό και στην κακοποιητική συμπεριφορά. Οι υποσχέσεις ότι δεν θα ξαναγίνει δεν αρκούν: η αλλαγή φαίνεται όταν ο άλλος νιώθει πιο ήρεμα δίπλα του. Η αγάπη και η υποχωρητικότητα του συντρόφου δεν θεραπεύουν την πίεση. Αν την πίεση τη δέχεσαι εσύ, δεν χρειάζεται να περιμένεις την αλλαγή μόνο με τις δικές σου δυνάμεις, ούτε δίπλα του.
Είναι επίσημο τεστ ή διάγνωση;
Όχι, δεν είναι διάγνωση ούτε νομική εκτίμηση. Η μέθοδος είναι πρωτότυπη: οι ερωτήσεις και οι κανόνες βαθμολόγησης είναι δικοί μας, τα σημεία αναφοράς προέρχονται από ερευνητικά ερωτηματολόγια για την κακοποίηση στο ζευγάρι, και το τεστ δεν έχει νόρμες. Το αποτέλεσμα περιγράφει συμπεριφορές με βάση τις απαντήσεις σου και βλέπει τη σχέση μόνο από τη δική σου πλευρά. Αν φοβάσαι, επικοινώνησε με μια γραμμή βοήθειας, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα φαίνεται ήρεμο.
Δες τι συμβαίνει πραγματικά ανάμεσά σας
40 ερωτήσεις, περίπου επτά λεπτά. Αμέσως μετά την τελευταία απάντηση βλέπεις ένα διάγραμμα-καθρέφτη με επτά μορφές πίεσης, δύο δείκτες από 0 έως 100 και το προφίλ σου: ισότιμη σχέση, τριβές, υπό πίεση, πίεση από την πλευρά σου ή αμοιβαίο σπιράλ. Το αποτέλεσμα το βλέπεις μόνο εσύ, εκτός αν αποφασίσεις να το μοιραστείς.
Δωρεάν, χωρίς εγγραφή.
